[مرتبط:استانبول نامه 5] 
....در صحن بیرونی مسجد سلطان احمد ، نمایشگاه دایمی کتاب برپاست که کتاب هایی با موضوعات مختلف را در معرض دید عموم قرار می دهد.کتاب ها عموما موضوعات مذهبی قرار دارند و بیشتر ، تلاش دارد ، به رابطه انسان و خداوند بپردازد.داستان هایی از بزرگان دینی ترکیه و زندگی پادشاهان عثمانی در مقاطع مختلف تاریخی نیز از دیگر موضوعات یاد شده است.

كتاب هايي در قطع جيبي نيز به چشم ميخورد كه در برگيرنده روايت‌هايي از زندگي و زمانه خلفاي راشدي است...كه به زبان استانبولي منتشر شده اند و كيفيت چاپ بسيار بالايي دارند.عنوان يكي ازاين كتاب ها اين بود:"جناب ابوبكر و ۱۰۰ حكايت از ايشان".

داستان هایی در روایت های مختلف از زندگی مصطفي کمال آتاتورک ۱ و نقش وی در تحولات معاصر ترکیه از عمده ترین ، کتاب هایی است که به وفور یاد می شود.اساسا آتاتورک بین نویسندگان ترک ، بسیار مورد توجه است و شاید بیش از آنکه خود آتاتورک در خصوص اندیشه های خود نوشته باشد ، هوادارن فکری اش به او پرداخته اند.

تصاویر آتاتورک هم در اکثر معابر و گذرگاه های کلیدی شهر به چشم می خورد..برخی از فروشندگان نیز تصاویری از وی را بر مغازه هاشان آویخته اند..در جاكليدها و حتي قاب فندك ها تصاوير آتاتورك خودنمايي مي كند...اين دوست داشتن در بخشي از جامعه رو به افراط گذارده و سبب شده ماجرا لوث شود.

علاقه ترک ها به آتاتورک مثال زدنی است و معمولا افراد کهن سال روایت هایی از وی برای جوانان و مسافران تعریف می کنند..با اين اوصاف به نظر مي رسد آتاتورك براي تركهاي عثماني واقعا "آتا" است.. و به رغم نظريات نويسندگان و كوشندگان فكري اي كه اقدامات آتاتورك را مورد انتقاد قرار مي دهند ، وي سمبل تركيه نوين است.


مصطفی کمال آتاتورک؛ عکس از "شهروند امروز"

کتاب در ترکیه با کیفیت بسیار خوبی چاپ می شوند و طراحی جلد و صفحه آرایی ممتازی دارد و شباهت خاصی به آثار منتشر شده ادبی اروپایی دارد و به دلیل بهره گیری از نوعی کاغذ خاص وزن به مراتب کمتری دارند.به گونه ای شاید وزن یک کتاب 300 صفحه ای از نوع ایرانی اش برابر با دو یا سه کتاب چاپ ترکیه باشد.

قیمت کتاب ها کمی از ایران بالاتر است..به عنوان مثال کتاب شازده کوچولو با ترجمه ترکی ، 14 لیره قیمت داشت یعنی چیزی حدود 9 هزار تومان ولی در وضعیت کلی برای علاقمندان کتاب فضای خوبی وجود دارد..از یکی از ناشران در مورد کتاب هایی که از نویسندگان ایرانی در ترکیه وجود دارد پرسیدم که به چند کتاب از دکتر شریعتی اشاره کرد و چند رمان از آنها که شهره خاص و عام اند..

اشاره کرد که ادبیات سال های گذشته و دهه اخیر در ترکیه مورد اقبال خوانندگان بوده است..نویسندگانی چون مصطفی مستور در این کشور میان اهالی ادبیات شناخته شده است و عباس معروفی با آثارش نیز محبوبیت گروهی از كتاب خوان های ترک را به خود اختصاص داده است.

از یکی شان در مورد "فتح الله گولن"  ۲ از روشنفکران مسلمان ترکیه پرسیدم که در نهایت تعجب من اظهار بی اطلاعی کرد و گفت هرگز چنین اسمی را نشنیده است.هر قدر من توضیح می دادم ، برایش تازگی داشت...نمی دانم می خواست من را سرکار بگذارد یا که واقعا نمی شناخت...

 
فتح الله گولن؛عکس از رادیو زمانه

طبع شخصی من به عنوان یک آدم نیمه فرهنگی در کشور همسایه این است که او مرا سرکار گذاشته باشد..چون نشناختن گولن و میراث فکری اش برای یک فرهنگی ترک ، به زعم من ناخوشایند است.این به این می ماند که یک فرهنگی کسی چون شریعتی ، احمد فرديد و یا نهایتا نام کسی چون دکتر ملکیان را به عمر نشنیده باشد...اين هم عجيب است و هم تاسف آور.

"گولن، یک دانشور مسلمان است که شبکه‌ای جهانی از میلیون‌ها پیرو دارد. او در زادگاهش، ترکیه هم محبوب است و هم منفور...و بين تيره اي محدود از روشنفكران ديني ايران ، شناخته شده است.

از نظر اعضای جنبش گولن، وی رهبری الهام‌بخش است که زندگی تحت آموزه‌های اسلام میانه‌رو تشویق می‌کند. از نظر منتقدانش، گولن برای نظام لائیک ترکیه، یک تهدید است. البته گولن از زمانی که در سال ۱۹۹۹ در پی اتهام تضعیف سکولاریسم به آمریکا گریخته، حضور عمومی نسبتاً کمرنگی داشته است." ۳

با اينحال مردم تركيه اين شانس و اقبال را دارند كه در دو قطب منازعه تجدد و سنت ، تحجر و استبداد ديني لانه نكرده است و حتي مشخص ترين چهره سنتي اش ، مردي است كه طبعي آرام دارد و خويش جذاب..صوفي است و اسلام را با اخلاقياتش تجويز مي كند.۴

سيري كوتاه در آرا و انديشه هاي گولن نشان مي  دهد او بيش از آنكه دغدغه دين داشته باشد ، دغدغه انسان دارد..با آنكه امر مقايسه بين متفكران اعصار و ملل اصولا كار درستي نيست ، اما برخي باورهاي وي تشابه كم سابقهاي به آراي دكتر نصر خودمان دارد...دكتر نصري كه در ينگه دنيا از سنت و مواريث گذشته دفاع مي كند.

او در يكي از كتاب هاي خود تحت عنوان "پرسش هاي شگفت انگيز عصر" در مقام يك شخصيت متدين ، اسلام را معرفي مي كند...با اينحال سكولارهاي تركيه دل خوشي از وي ندارند و او و دار و دسته اش را به عنوان تهديد كنندگان و عاملان تحديد جامعه سكولار تكيه مي شناسند.

در یکی از غرفه ها کتابی درمورد ایران توجهم را به خودش جلب کرد که می خواستم بخرم..اما منصرف شدم.کتاب در خصوص حوادث پس از انتخابات ایران بود.کتابی حجیم بود در حدود 700 صفحه که به بررسی رویدادهای پس از انتخابات پرداخته بود..لوگوی معروف Where is my vote  هم در جلد کتاب به چشم می خورد با تصویری از مهندس موسوی.

طالبين كتاب در تركيه عموما دانشجويان و قشر تحصيل كرده هستند و هر از چندي ، لااقل با توجه به آنچه كه من ديدم ، اقشار عادي كتاب مي خرند.

نكته جالبي كه توجهم را در مترو و تراموا به خود جلب كرد اين بود كه بسياري از جوانان كتاب‌هايي را در در كيف دستي و حتي جيب لباسشان دارند و از هر فرصتي براي مطالعه استفاده مي كنند.

اين قاعده بيشتر ميان جوانان حاكم است تا ديگر اقشار سني...شايد دليل آن همان "جواني" و خصلت مشتركش در همه جاي دنيا باشد!!

با اينحال وضعيت كتاب در اين شهر در چند نقطه اي كه افزون بر مسجد سلطان احمد ديدم خوب و اميدوار كننده است.

-----------------
۱)Mustafa Kemal Atatürk (۱۸۸۱-۱۹۳۸)
۲)Fethullah Gülen +

۳) استخراج از راديو زمانه +
۴) چهار مقاله زير در خصوص تركيه نوين به نظرم خواندني آمد كه مال شهروند امروز مرحوم است..پيشنهاد مي كنم بخوانيد و دقيق هم بخوانيد:[آتاورك مسلمان] و [چرا از دل جمهوي لاييك تركيه اسلام خواهي برخاست؟!]|[عرفی‌گرایی شرقی] و [اسلام‌گرایان لیبرال]

مرتبط:
استانبول نامه1 ، استانبول نامه 2 ،استانبول نامه 3 ،استانبول نامه 4 و استانبول نامه 5 ، من رویایی دارم!